Ogólnie rzecz biorąc, filtry powietrza to urządzenia z wyglądu proste, ale w rzeczywistości korzystające ze złożonych mechanizmów. Od mechanizmów tych zależy dobre funkcjonowanie zarówno filtrów cząstek stałych, jak i filtrów fazy lotnej.
W celu poprawy jakości i skuteczności, a czasami także obniżenia kosztów filtrów powietrza korzysta się z wielu nowych rozwiązań technicznych. Największe postępy poczyniono w zakresie zapobiegania spadkowi ciśnienia i eliminowania biologicznych substancji zanieczyszczających w elemencie filtrującym. Istotną kwestią jest ocena funkcjonalności i zasadności stosowania nowych technologii w filtrach powietrza. Często ocena ta jest pozytywna, czasami jednak musi być negatywna. W przypadkach zastosowania niektórych technologii — na przykład w przypadku jonowych filtrów powietrza — mogą bowiem powstawać szkodliwe dla człowieka i środowiska produkty uboczne.
W tej części opisano układy filtracji powietrza oraz podano podstawowe informacje na temat zasad działania filtrów powietrza. Warto pamiętać, że opracowanie filtra, który w 100% oczyści powietrze z substancji zanieczyszczających, nie cechuje się spadkiem ciśnienia ani nie wytwarza produktów ubocznych to cel wszystkich producentów filtrów powietrza.